یکی از امور در رستاخیز ملی که در واقع  اساس ملیت و کاخ فضیلت ایرانی را مرتفع ساخته و وی را در ادوار گوناگون از روزگار جلال وعظمت نیاکان خود در میان سایر ملل بسی سرافراز و برتر میسازد آثار ویادگارهای باستانی است که پایه آن به رسم فرخنده ملی نهاده شده است.

از اعیاد و رسومی که در گیر ودار جهان کم و بیش دستخوش جور و بی مهری طبیعت واقع گردید واعتبار خود را به سبب آنکه نماینده ذوق سلیم و قریحه شاداب پارسی است همچنان محفوظ داشته، جشن نوروز است.

این جشن در نخستین روز سال موسم بیداری طبیعت، لحظه اعتدال شب و روز هنگامی که کوه و دشت شور هیجانی شگفت انگیز در نهاد آدمی بر پا می سازد آغاز می گردد.

پیشینه نوروز

در چگونگی پیدایش نوروز سخنان بسیار آمده  برخی چون داستان سرایان علل داستانی وافسانه های باستانی در ظهور و ایجاد آن ذکر کرده و گویند از اینکه کیومرث بر حساب شمسی و ثابت نبودن نوروز در نخستین ماه سال اطلاع حاصل کرد تا اواسط سلطنت جمشید دور 1461 ساله را که خورشید باید ببرج حمل برسد پایان یافت جمشید فرمان داد به میمنت آنروز پیروز جشنی بر پا ساخته و خوشی پیشین را تجدید کند، فردوسی سخن سرای ملی در این باره چنین سراید:

          به جمشید بر گوهر افشاندند                                           هر آن روز را روز نو خواندند 

از دیر باز آغاز سال و ماه در نزد پارسیان محترم بوده و از اتفاق آن دو ، عیدی مبارک پدید می آمده است.

این رسم بعد از غلبه اسلام میان ایرانیان محبوبیت پیشین را محفوظ و عظمت ایرانیان را مدلل داشته است.

اصولاً موقع طبیعی نوروز برای ایجاد چنین جشنی بس سزاوار و مناسب است. فصل بهار مبشر نو شدن جهان و بدرود دوران زمستان.

باید دانست فصل نوروز همیشه در آغاز فروردین لحظه اعتدال ربیعی بر پا نگردیده و این ترتیب یعنی ثابت نگه داشتن آن در نتیجه مجاهدت گروهی از دانشمندان و تنظیم تقویم جلالی به روزگار سلجوقیان می باشد تا زمان داریوش موبدان با محاسبه که اکنون بر ما معلوم است نوروز را در فروردین ماه ثابت می داشتند تغییر ماه های باستانی در ایام این پادشاه گاهنامه دیرین صورت رسمی خود را از دست داد و به سبب اینکه سال پارسی شش ساعت از سال شمسی حقیقی کمتر بود نوروز در فصول مختلف با شتابی بیشتر از اعیاد عربی می گشت.

حاصل این گردش و تغییرات آن شد که به روزگار ساسانیان جشن نوروز در اواخر تابستان و در عصر سلجوقیان 17 روز پیش از زمستان برگزار می شد ولی تقویم جلالی که خود گنجینه ای از منویات به مردان آن عهد است نقایص گذشته را جبران کرده و ترتیب کنونی را معمول داشت.

بدیهی است این افسانه ها و دیگر دلایل هیچ یک علت قطعی ایجاد نوروز را مسلم نداشته و حقایق پوشیده تاریخی را چنانکه شایسته است مکشوف نمی دارد. تنها می توان اظهار کرد نوروز یکی از کهن ترین اعیاد ملی پارسی است که در زمانی پیش از زرتشت اجرای تشریفات آن از آئین اجتماعی وفرائض ملی ایرانیان بوده است.

متأسفانه اطلاع بر چگونگی و مراسم این جشن فرخنده تنها از دوران هخامنشی آغاز می گردد و به هیچ وجه در سنگ نوشته ها و رسائل آن عهد حتی اوستا نامی از نوروز نیست.